Scheepstype & waterweg

Het Dortmund-Eemskanaal en de Dortmunder

Een kanaal dwars door West-Duitsland en het vrachtschip dat er zijn naam aan dankt.

Wie regelmatig schepen spot op de Duitse kanalen, komt vroeg of laat de term Dortmunder tegen. Het is een van de klassieke binnenvaartmaten van Europa, genoemd naar het Dortmund-Eemskanaal waarvoor het ooit op maat werd gebouwd. Op deze pagina nemen we zowel het scheepstype als het kanaal zelf onder de loep, want het een valt niet los te zien van het ander.

Voor spotters is dit een mooi voorbeeld van hoe de afmetingen van een vaarweg de vorm van een heel scheepstype bepalen. Net als de spits bij de Franse en Belgische kanalen, of de kempenaar bij de Zuid-Willemsvaart, is de Dortmunder een schip dat precies past bij het water waarvoor het gemaakt is.

Het scheepstype: de Dortmunder

Een Dortmunder, ook wel Dortmund-Eemskanaalschip genoemd, is een motorvrachtschip dat oorspronkelijk werd gebouwd voor de maten van het Dortmund-Eemskanaal en de andere kanalen in Noord-Duitsland. Het is een echt werkpaard van de binnenvaart: niet het grootste schip op het water, maar door zijn formaat overal goed inzetbaar.

De maatvoering is afgestemd op de sluizen van de Noord-Duitse kanalen. Een klassieke Dortmunder meet ongeveer 67 meter in de lengte en 8,20 meter in de breedte, met een diepgang tot zo'n 2,50 meter. Daarmee kan het schip in de praktijk tussen de 650 en 1.000 ton lading vervoeren, afhankelijk van de diepgang en het vaargebied.

Verbouwd en verlengd

Door de schaalvergroting in de binnenvaart zijn veel oorspronkelijke Dortmunders in de loop der jaren verbouwd: verlengd en verdiept om meer tonnen te kunnen meenemen. Daardoor zie je naast de klassieke maat ook verlengde varianten varen. Voor de spotter blijft de herkomst meestal goed zichtbaar in de basisvorm van het schip.

Let op bij de maten: afmetingen en tonnages variëren per bron en per individueel schip. De getallen hierboven gelden voor de klassieke, niet-verbouwde Dortmunder en zijn bedoeld als richtwaarden, niet als exacte specificatie van elk schip dat je tegenkomt.

De waterweg: het Dortmund-Eemskanaal

Het Dortmund-Eemskanaal (Duits: Dortmund-Ems-Kanal, afgekort DEK) verbindt de haven van Dortmund in het Ruhrgebied met de zeehaven van Emden aan de Noordzee. Het kanaal loopt door West-Duitsland, op korte afstand langs de Nederlandse grens, en is een belangrijke transportader tussen het industriële Ruhrgebied en de kust.

Het DEK werd op 11 augustus 1899 officieel geopend door keizer Wilhelm II en was destijds een van de eerste grote binnenlandse scheepvaartkanalen van Duitsland. Het verbindt onderweg ook het Mittellandkanaal, waardoor het deel uitmaakt van een veel groter Duits kanalennetwerk dat tot ver oostwaarts reikt.

Een noordelijk en een zuidelijk deel

Het kanaal bestaat uit twee delen. Het zuidelijke deel loopt van Dortmund tot de splitsing met het Mittellandkanaal en is het drukst bevaren. Dit gedeelte wordt verdiept en verbreed, zodat er op termijn grotere schepen kunnen varen. Het noordelijke deel telt meer sluizen en is van minder groot economisch belang.

Een van de bekendste bouwwerken langs het kanaal is de historische scheepslift bij Henrichenburg (Waltrop), waarmee schepen ooit een flink hoogteverschil konden overbruggen. Tegenwoordig is het een geliefd technisch monument en een mooie bestemming voor liefhebbers van de binnenvaartgeschiedenis.

Waar herken je de Dortmunder?

Dortmunders kom je vooral tegen op de Duitse kanalen: het Dortmund-Eemskanaal zelf, het Mittellandkanaal, het Rijn-Hernekanaal en het Wesel-Dattelnkanaal. Maar omdat het een handzaam en flexibel schip is, duiken ze ook op andere Europese vaarwegen op, tot op de Nederlandse rivieren en kanalen aan toe.

Herken het schip aan de compacte, evenwichtige verhouding tussen lengte en breedte: korter en breder dan een spits, maar duidelijk kleiner dan de grote Rijnschepen. Bij sluizen en bruggen kun je deze schepen op hun gemak bekijken en fotograferen, juist omdat ze daar langzaam varen of even stilliggen.