Varen met Koppelverband Sjouwer

In oktober 2022 kwam ik via een YouTube-filmpje van Binnenvaartcruises erachter dat er binnenvaartschepen zijn die passagiers meenemen in binnen- en buitenland. Koppelverband Sjouwer kwam hier onder andere in voor. Mijn droom was ooit een keer naar boven te varen op de Rijn en dan in ieder geval langs de Loreley en het Binger Loch. Na wat zoeken kwam ik achter de contactgegevens van eigenaar Folkert Jan Semplonius van het koppelverband de Sjouwer. Contact opgenomen en afgesproken: zodra ik met pensioen ben, om een keer mee te varen.

Gegevens Koppelverband Sjouwer

Mijn reisverslag met Koppelverband Sjouwer

Op dinsdag 25 april 2023 kwam mijn droom uit. Na wat heen en weer geapp werd de opstapplaats bepaald en kon ik in ieder geval mee naar Mannheim, met 3000 ton steenkool aan boord. Ik moest rond 13.30 uur aanwezig zijn op het Kanaleneiland in Utrecht. Daar was de aflossing gepland en kon ik opstappen bij Folkert Jan Semplonius, eigenaar en kapitein van de Sjouwer.

De Sjouwer had in Amsterdam steenkool geladen, de helft van de capaciteit die ze mee kunnen nemen. Dit heeft te maken met te weinig vrachtaanbod, waardoor de ladingen verdeeld worden over meerdere koppelverbanden.

Via het Amsterdam-Rijnkanaal, de sluizen van Wijk bij Duurstede en Tiel (km 915) opvarend de Waal op. Uitgaand in de voorhaven van het sluizencomplex bleek dat er veel verkeer op- en afgaand was, plus inkomend verkeer. Na enig gemanoeuvreer en afwachten kregen we het sein van de verkeerspost Tiel om de Waal op te mogen draaien. Met een snelheid van ongeveer 13 km/uur voeren we richting Nijmegen (km 884), waar we vervolgens bij Tolkamer het land verlieten. De Rijn begint waar de Pannerdense Kop en de Waal samenkomen bij kilometerpaal 876. Van km 865 tot en met km 858 loopt de grens door de Rijn: de linkeroever is Duitsland (groene tonnen) en de rechteroever (rode tonnen) is Nederland, stroomafwaarts gezien.

Inmiddels was 2e kapitein Sem afgelost door kapitein Folkert Jan en hebben we samen, al pratend, de reis vervolgd richting Wesel (km 815). Folkert Jan ging door tot 4 uur de volgende ochtend, en ik kon lekker gaan slapen. Folkert Jan en Sem varen 12 uur op en af. Om 6 uur wakker geworden door de opkomende zon en na lekker gedoucht te hebben in de stuurhut gaan zitten bij Sem. We waren net Duisburg (km 776,67) gepasseerd. Duisburg heeft de grootste binnenhaven van Europa. Naar deze haven, Duisburg Zwegeren, varen de Veerhaven-duwboten met 6 bakken, circa 17.000 ton, vanaf de Dintelhaven (Rotterdam Europoort), geladen met ijzererts en weer leeg terug. Geladen is de vaartijd 26 tot 28 uur.

Na ongeveer 35 km passeerden we Düsseldorf (km 745), onder de bekende Kniebrücke door en langs de Rheinturm, 240,50 meter hoog. Als het donker is, dan is de toren verlicht en deze lichten geven de tijd aan. De bovenste witte lichten onder het platform staan voor het uur, de middelste voor de minuten en de onderste voor de seconden. Ze worden gescheiden door een aantal rode lichten.

Na vele bochten en geregeld industrie, vooral bij Leverkusen, op weg naar Keulen (km 688). Keulen telt 7 bruggen en goed zichtbaar is de toren van RTL Television.

Daarna is groots de Dom van Keulen te zien. Bij de Zoo Brücke is er een kabelbaan over de Rijn, die eindigt naast de dierentuin.

Nadat ik foto's had gemaakt van Keulen, kreeg ik de vraag van Folkert Jan om plaats te nemen in de stoel om te gaan varen. Hij legde een aantal dingen uit om te kunnen varen en waar ik op moest letten. Dus zo gezegd en zo gedaan. Varen is een kwestie van gevoel en de natuur speelt met je schip, vertelde Folkert Jan, dus je moet van tevoren inschatten hoe een bocht loopt en hoe je deze het beste kunt nemen. Daarnaast is het belangrijk dat je afgaand verkeer niet hindert, zodat je niet te dicht bij elkaar komt. Tevens moet je de boeien (zowel op zicht als op radar) en de ondieptes in de gaten houden. Belangrijk is dat er 2 meter water onder het schip blijft, zodat de straalbuizen optimaal hun werk blijven doen. Ook moet je ervoor zorgen dat je minimale roercorrecties uitvoert, want dat kost snelheid, dus uiteindelijk tijd en geld.

Na een uurtje had Folkert Jan het weer overgenomen en kon ik nagenieten van het zelf varen. Nog lang samen met Folkert Jan zitten praten en toch maar gaan slapen, want ik moest weer vroeg op om het gedeelte door Het Gebergte mee te maken. Bij het ontwaken om 5 uur was het nog donker en dus de Loreley niet kunnen zien. Bij Oberwesel (km 550) werd het licht en hadden we gelukkig nog een mooi stuk door Het Gebergte voor de boeg. Na Oberwesel, bij km 552, komt de beroemde Geisenrücken. Dan varen we langs de voormalige toltoren Pfaltzgravenstein op het eiland Falkenau, ook bekend als het eiland Pfalz bij Kaub (km 546), midden in de rivier.

Hierna volgden er vele kastelen en burchten. Bijna alle burchten dienden voor de tolinkomsten. Op km 538 bevindt zich het ondiepste stukje van het gebergte. De Clemens Grund is bekend vanwege een zeer sterke stroming. Hier staat ook de bekende St. Clemenskapelle.

Voordat we het Binger Loch naderden, zagen we op de westelijke oever Burg Reichenstein, die schitterend tegen de berg is aangebouwd.

Dan komt het stuk in de Rijn vanaf km 533, waar de stroming zeer sterk is. We merkten dat goed aan onze eigen snelheid: deze liep heel snel terug van 7,5 km/uur naar net boven de 5 km/uur. Daarna passeerden we de Binger Mauserturm.

Hierna passeerden we Assmannshausen (km 532,50). Toen we km 530 gepasseerd waren, net in de bocht, was de sterke stroming verdwenen. Tussen St. Goar (km 556,50) en Bingen (km 527,50) heeft de Rijn het grootste verval. Tegelijk is de rivier relatief smal, zodat er een sterke stroming ontstaat. Indien nodig kan er assistentie van sleep- of duwboten, zogenaamde voorspanners, worden ingeschakeld.

Hoewel de gevaarlijkste rotsklippen zijn opgeblazen en er heel wat gebaggerd is, vergt het bevaren van de Rijn op dit traject het uiterste van de stuurmanskunst. We voeren langs Geisenheim (km 523,50) en Rüdesheim (km 527), bekend vanwege de wijngaarden. Bij km 514 kwamen we bij het ondiepste gedeelte van de Rijn. Bij km 507 gingen we weer wat industrie zien en kwamen Wiesbaden (km 505) en Mainz (km 500) in zicht.

Hierna volgde Ludwigshafen (km 425), vooral bekend vanwege het grootste chemieconcern ter wereld: BASF. Het terrein is zo'n 6500 meter lang. Op donderdag 27 april om 21.00 uur zijn we aangekomen in de haven van Grosskraftwerk Mannheim om de steenkool te lossen. Direct na aankomst zijn ze begonnen met lossen door middel van een kraan met grijpbak. Om 3.30 uur was de lading gelost en zijn we vrijdagmorgen om 4 uur vertrokken richting Marckolsheim. Eerst kwamen we langs Karlsruhe (km 360) en vervolgden we onze weg richting Iffezheim. Dit is niet het mooiste gedeelte van de Rijn. Bij Iffezheim (km 334) kwamen we bij de eerste sluis in de Rijn. Hier gingen we circa 10 meter stijgen. We konden met het koppelverband bij aankomst er direct invaren en deze sluis is lang genoeg om in te varen zonder dat de bak losgekoppeld hoeft te worden. 

Er volgden nog 4 sluizen met een stijging van 10 tot 13 meter. Allereerst sluis Gambsheim (km 309). Hier was helaas de grote sluis gestremd, dus duwden we de bak in de kleine sluis, koppelden we af, en gingen we apart schutten.

Boven de sluis koppelden we de bak weer aan en gingen we door naar de sluis Straatsburg (km 287). Hier moesten we weer afkoppelen, maar konden we wel beide gelijk geschut worden, omdat de sluis breed genoeg was.

Daarna volgden de sluizen Gerstheim (km 272) en Rhinau (km 256). Bij beide moest er ook weer afgekoppeld worden. We waren uiteindelijk om 23.30 uur op de bestemming, net voor de sluis van Marckolsheim (km 239), waar we de volgende dag zouden gaan laden. Eerst tijd voor een biertje. Lekker geslapen zonder motorgeluid. Zaterdag 29 april om 6 uur is er gestart met laden, eerst in de bak en daarna in het schip.

Totaal 4900 ton geladen en we hadden een diepgang van 3,10 meter. Om 14.00 uur waren we geladen en zijn we vertrokken voor de terugweg met als eindbestemming de haven van Oss. We moesten weer door de 5 sluizen, alleen in omgekeerde volgorde. De eerste 2 sluizen verliepen vlot en zonder problemen.

Bij de 3e sluis hebben we eerst de bak naar binnen geduwd en moesten we wachten tot deze geschut was. Bij het uitvaren van de bak bleek dat de aandrijving een storing had en manoeuvreren werd een probleem. De mannen op de bak hebben uiteindelijk besloten om de spudpaal te laten zakken, zodat de bak op zijn plaats zou blijven liggen. Nadat wij geschut waren en de sluisdeur openging, zagen we dat de bak overdwars op de rivier lag. Gelukkig was er weinig scheepvaart.

Snel de bak iets achteruit getrokken en op stroom voor de kop gekregen en weer vastgekoppeld. Bij de volgende sluis bleek dat er een olielekkage bij een koppeling was en dat de sensor die de stand van de schroef bepaalt niet meer goed stond afgesteld. De volgende dag moest hier naar gekeken worden, want we hadden het systeem wel nodig voor het manoeuvreren bij de sluizen op de Maas. Om 1 uur in de nacht waren we door de sluis van Iffezheim, de laatste, en konden we de reis vervolgen via de Boven-Rijn naar beneden.

Op zondag lekker uitgeslapen en om 8 uur opgestaan. Zonnig weer en we schoten al lekker op. Nadat we Mannheim en Worms waren gepasseerd, volgde Mainz met de Theodor Heuss Brücke.

Daarna gingen we ons opmaken voor Het Gebergte, nu volledig in het daglicht. Meerdere malen dit gedeelte gezien vanaf de kant en nu voor de eerste keer vanaf het water. Prachtig hoe de omringende bergen erbij lagen, met de vele kastelen en mooie huizen. De rivier werd steeds smaller en ook was te merken dat de stroming steeds sterker werd.

Aangezien we afvarend waren, is er wel enige stuurmanskunst vereist om met een koppelverband van 190 meter lengte door de bochten heen te manoeuvreren. Bij Oberwesel (km 550) begon het gedeelte waar de schepen op elkaar moeten gaan wachten in verband met de smalle doorvaart en scherpe bochten.

Bij km 555 komt de berg de Loreley in het zicht, 132 meter hoog. De vele schepen die hier zijn vergaan, vormen het voer voor legendes en verhalen.

We gingen het Gebergte achter ons laten. Na een kleine 40 km kwamen we langs Koblenz (km 591).

Bij Koblenz komt de Moezel in de Rijn.

Nadat we Bonn (km 657,70) waren gepasseerd, voeren we om 00.30 uur langs Keulen (km 688) en zagen we veel partyboten waarop volop feest werd gevierd. Het was tijd voor de laatste nacht aan boord van de Sjouwer. Na een heerlijke nacht waren we op maandagmorgen 1 mei, inmiddels bij Emmerich (km 852), aangekomen. Nog een klein stukje varen en Nederland kwam weer in zicht. Bij Tolkamer weer de grens over en langs Millingen (km 867), waar de bekende camping is waar geïnteresseerden in scheepvaart staan met hun caravan of camper.

Aangezien we in Oss moesten lossen, gingen we via de sluis van Weurt (km 887) het Maas-Waalkanaal op en via de openstaande sluis van Heumen naar de Maas. Om de Maas op te draaien, naar beneden, moesten we weer de bak afkoppelen. We hebben apart de bocht genomen en op de Maas de bak er weer aangekoppeld en verder gevaren op weg naar de sluis van Grave.

We waren rond 15.00 uur bij de sluis van Grave. Allereerst de bak in de sluis van Grave geduwd (de sluis is te klein voor onze lengte) en weer achteruit richting de remming.

Hier ben ik van boord gegaan. De bak was inmiddels uit de sluis gevaren en was beneden de sluis gaan wachten op de remming, totdat het schip er ook doorheen was. Helaas was er een probleem: de sluisdeur sloot niet meer 100 procent, oftewel de sluis was gestremd. Dus de bak beneden de sluis en het schip boven de sluis. Uiteindelijk was de stremming rond 21.00 uur weer opgelost en kon er worden doorgevaren naar Oss. Daar hebben ze dinsdag 2 mei gelost en zijn ze in de loop van de avond doorgevaren naar de St. Laurenshaven in de Botlek om schroot te laden voor Kehl (km 297,50).

Woensdagmorgen 3 mei zijn ze vertrokken en hebben Ellen en ik ze vanaf de oever van de Oude Maas bij Spijkenisse (km 1002) uitgezwaaid.

Het was een onvergetelijke reis aan boord van de Sjouwer en haar bemanning. Ik heb 7 dagen deel uit mogen maken van het leven aan boord, samen met de bemanning. Sem, Reinier, Jesse, Jurre, Jeroen en Edwin: bedankt!

Folkert Jan, jij bedankt dat ik mee mocht varen aan boord van jouw schip de Sjouwer. We hebben vele uren met elkaar gesproken over alles en nog wat. Je bent een persoon vol passie voor de binnenvaart en dat draag je op elk moment uit. Goeie vaart en het ga je goed!