Thuis langs het Julianakanaal in Born heb ik het rivierbloed in de aderen, maar soms vraagt de Waal om een langere tocht. Op 9 reed ik naar de Ooijpolder ten noordoosten van Nijmegen -- een van de mooiste spotlocaties die Nederland te bieden heeft. Twee dagen, stevige regenbuien, 430 foto's en 50 bruikbare series later reed ik met een voldaan gevoel terug richting Limburg.
De Ooijpolder kent een geschiedenis die teruggaat tot voor de Middeleeuwen, en de Waal die hier langs stroomt is allesbehalve een gewone rivier. Dit is het verhaal van twee bijzondere dagen in een gebied waar water, natuur en scheepvaart elkaar voortdurend raken.
De Waal: drukste rivier van Nederland
Wie als binnenvaartspotter de allerbeste actie wil zien, moet bij de Waal zijn. De rivier is zo'n 82 kilometer lang en ontspringt, als je het zo kunt noemen, bij de Pannerdensche Kop ten oosten van Nijmegen, waar de Rijn zich splitst in het Pannerdensch Kanaal en de Waal. Dat splitsingspunt ligt niet ver van de Ooijpolder: het is precies het begin van het Waaltrajekt dat ik die twee dagen fotografeerde.
De Waal neemt ruim 65 procent van het Rijnwater voor haar rekening en is daarmee de waterrijkste rivier van Nederland. Dat vertaalt zich in indrukwekkende scheepvaartcijfers: jaarlijks passeren er zo'n 120.000 schepen op het drukste deel tussen Tiel en Nijmegen. Ter vergelijking: vanuit Born ken ik het Julianakanaal goed, maar de drukte die je hier op de Waal aantreft is van een heel andere orde van grootte. Containerschepen, tankschepen, bulkcarriers en duwboten volgen elkaar in een vrijwel ononderbroken stroom op, richting Rotterdam of het Duitse achterland.
De Ooijpolder: een polder met haat-liefdeverhouding
De Ooijpolder ligt ingeklemd tussen de Waal in het noorden, de heuvelrug bij Nijmegen in het westen en de Duitse grens in het oosten. Het gebied bestaat zonder de Waal simpelweg niet: eeuwenlange overstromingen hebben het vruchtbare kleiland en de zandhoogtes opgebouwd die de polder zijn karakter geven. Maar diezelfde rivier was ook de grootste bedreiging: dijkdoorbraken, overstromingen en weggespoelde dorpen tekenden de geschiedenis van dit stukje Gelderland.
Al tweeduizend jaar geleden ontdekten de Romeinen van het Tiende Legioen de waarde van de Ooijse klei. Zij bakten er dakpannen en stenen op de Duivelsberg, de heuvelrug die de polder aan de westkant begrenst. Die traditie van steenbakken bleef hier eeuwenlang levend: halverwege de vorige eeuw stonden er negen steenovens langs de Waal tussen Nijmegen en Millingen. Van al die ovens is nu nog maar één operationeel: die van Erlecom, waar tot op de dag van vandaag baksteen geproduceerd wordt.
Rond het jaar 1300 legden de bewoners een ringdijk aan om de polder te beschermen -- de eerste versie van de Ooijsebandijk die er nog altijd ligt. Maar daarmee was de strijd met het water niet voorbij: doordat de rivier niet meer vrij kon overstromen, steeg het winterpeil gevaarlijk hoog en veroorzaakten dijkdoorbraken diepe kolken in het land. Die kolken zijn nog steeds in het landschap te herkennen langs de dijk.
Erlecom: een dorp aan de rand van twee werelden
Het kleine dorp Erlecom ligt op het smalste deel van de Ooijpolder, waar de Waal nog geen anderhalve kilometer van de Duitse grens ligt. Dat maakt de bocht van Erlecom voor schippers een van de meest uitdagende passages op de hele Waal: de rivier maakt hier een scherpe bocht, de stroomsnelheid varieert flink en grotere duwstellen moeten zich tijdig aankondigen bij de verkeerspost. Vanuit een spotteroogpunt is het precies die combinatie die de bocht zo fotogeniek maakt: schepen liggen diep in de boog, je ziet ze van alle kanten en de achtergrond van de Ooijpolder geeft elk beeld diepte.
Erlecom zelf heeft een rijke geschiedenis. Voor de zestiende eeuw liep de Waal zelfs langs de Duitse grens en behoorde het dorp nog tot de Betuwe en de gemeente Gendt. Daarna legden waterstaatkundige ingrepen de Erlecomsedam aan, waarmee een nieuwe polder ontstond en het dorp zijn huidige ligging aan de Gelderse zijde van de Waal verkreeg. Het kasteel Kleverburg, dat ooit aan de Waal lag, werd al voor 1600 gebouwd door de erfdrost van Gelre en Zutphen -- en later simpelweg door het Waalwater weggespoeld. Van die Kleverburg is niets meer over: uiteindelijk nam ook een steenfabriek de naam over, tot die op haar beurt in de twintigste eeuw sloot.
⚠ Tip voor spotters: De bocht van Erlecom is een van de officiële meldpunten voor de scheepvaart op de Waal. Grotere duwstellen melden zich aan bij de verkeerscentrale als ze de bocht naderen. Houd er rekening mee dat het dijkpad bij hoog water deels onbegaanbaar kan zijn. Controleer altijd de actuele waterstand via Rijkswaterstaat voor vertrek.
9 en 10 juni: spotten met zon en regen
Het weer werkte niet mee. Stevige regenbuien trokken beide dagen over de Ooijpolder, wat het fotograferen soms een uitdaging maakte, maar ook voor bijzondere sfeerbeelden zorgde.
Vanuit de dijk bij Ooij had ik een weids uitzicht op de bocht van Erlecom. De schepen komen hier vanuit het oosten aan, draaien de bocht in en passeren op vrij korte afstand van de dijk. Tankschepen, bulkcarriers, containerschepen en gecombineerde duwstellen trokken de hele dag voorbij in beide richtingen. Het resultaat na twee dagen: 430 gemaakt, 50 fotoseries uitgesorteerd voor publicatie op social media en de website.
Oortjeshekken: overnachten op de dijk
Wie in de Ooijpolder wil overnachten, kan eigenlijk maar op één plek terecht: Oortjeshekken. Dit dijkhotel ligt middenin het natuurgebied De Gelderse Poort, op de Erlecomsedam direct aan de rand van de Waal. Het pand is een gemeentelijk monument: de fundering dateert van rond 1600, toen er op dezelfde plek al een herberg stond die, aldus de overlevering, "De Sluis" heette. Aan het einde van de negentiende eeuw werd het gebouw herbouwd in eclectische stijl, vermoedelijk na een brand, en sindsdien is er van alles aan verbouwd -- maar het karakter is gebleven.
De naam Oortjeshekken roept altijd nieuwsgierigheid op. Twee verklaringen doen de ronde: het zou verwijzen naar het oortje (een oud muntstukje) dat vroeger betaald moest worden om het hek bij de herberg te passeren, of het zou afgeleid zijn van het Duits "Ort an die Ecke" (plek op de hoek). Wat de juiste versie is, laat de geschiedenis onbeslist.
Televisiemensen kennen Oortjeshekken ook van een heel andere kant: bioloog en schrijver Midas Dekkers presenteerde hier zijn eerste televisieprogramma's voor de VARA, vanuit het huiskamercafé dat het hart van het pand vormt. Die sfeer is er nog steeds: een knus interieur, 13 authentieke hotelkamers met terrasje of tuinzijde en de Waal op loopafstand. Voor een binnenvaartfotograaf die twee dagen lang langs de Waal staat, is het een ideale uitvalsbasis dicht bij de rivier de Waal.
🕐 Praktisch: Hotel Oortjeshekken is 7 dagen per week geopend voor hotel, café en restaurant. Adres: Erlecomsedam 4, 6576 JW Ooij. Reserveren is sterk aan te raden, zeker in het voorjaar en de zomer. Meer info via oortjeshekken.nl.
Reactie schrijven